سازمان تأمين اجتماعي يك سازمان بيمهگر اجتماعي است كه مأموريت اصلي آن پوشش كارگران مزد و حقوق بگير (به صورت اجباري) و صاحبان حرف و مشاغل آزاد (به صورت اختياري) است. جمعيت تحت پوشش اين سازمان، شامل حدود 1/7 ميليون نفر بيمه شده و نزديك به يك ميليون نفر مستمريبگير است كه با درنظر گرفتن افراد خانواده بيمهشدگان، جمعيت تحت پوشش اين سازمان براي خدمات درماني به بيش از 27 ميليون نفر ميرسد. براساس قانون، سازمان تأمين اجتماعي يك سازمان عمومي غيردولتي است كه بخش عمده منابع مالي آن از محل حق بيمهها (با مشاركت بيمه شده و كارفرما) تأمين ميشود و متكي به منابع دولتي نيست. به همين دليل، داراييها و سرمايههاي آن متعلق به اقشار تحت پوشش در نسلهاي متوالي است و نميتواند قابل ادغام با هيچ يك از سازمانها و مؤسسات دولتي يا غيردولتي باشد. تكيهگاه اصلي اين سازمان مشاركت سهجانبه كارفرمايان، بيمهشدگان و دولت در عرصههاي مختلف سياستگذاري، تصميمگيريهاي كلان و تأمين منابع مالي است.
اصول و مباني بيمهگري اين سازمان به نحوي تنظيم شده كه بين اهداف اصلي آن با اهداف كلان نظام اقتصادي كشور همسويي كامل وجود دارد. از يك سو رونق فعاليتهاي توليدي و صنعتي موجب افزايش جمعيت تحت پوشش بيمه و تقويت منابع مالي اين سازمان ميشود و از سوي ديگر پوشش بيمهاي كارگران به افزايش اطمينان خاطر، ايجاد امنيت روحي و سلامت جسمي و در نهايت ارتقاي بهرهوري نيروي كار منجر ميگردد. همچنين همه عواملي كه فعاليتهاي اقتصادي و صنعتي را تحت تأثير قرار دهد بر منابع و مصارف سازمان تأمين اجتماعي نيز اثرگذار است. از جمله اين عوامل ميتوان به بحران بيكاري، افزايش نرخ سالمندي، بيثباتي در فعاليتهاي اقتصادي، افزايش حوادث و سوانح در كشور و رشد روزافزون هزينههاي درمان اشاره كرد.
تعهدات اين سازمان برابر استانداردهاي تعيين شده به وسيله سازمان بينالمللي كار و سازمان بينالمللي تأمين اجتماعي تنظيم شده و بالاترين حد اين استانداردها را در بر ميگيرد. چگونگي تحقق اين تعهدات و ارايه خدمات به وسيله اين سازمان را قانون معين كرده است.
مهمترين تعهدات و خدمات سازمان تأمين اجتماعي برمبناي قانون تأمين اجتماعي و مقررات مربوط به آن، به شرح زير است:
